Namo Shetkari Yojana नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजनेत लाभ घेणाऱ्या शेतकऱ्यांची संख्या अलीकडेच कमी होत असल्याची महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे. कृषी विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, पात्रता निकष अधिक काटेकोर झाल्यामुळे अनेक शेतकऱ्यांना योजनेंतर्गत लाभ मिळणे कठीण झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर मागील काही हप्त्यांमध्ये लाभार्थ्यांची संख्या घटल्याचे स्पष्ट दिसून येत आहे. २० व्या हप्त्यात साधारणपणे ९६ लाख शेतकऱ्यांना आर्थिक मदत मिळाली होती. मात्र, त्यानंतरच्या पडताळणीमुळे काही नावे यादीतून वगळली गेल्याने २१ व्या हप्त्यात ही संख्या कमी होऊन ९२ ते ९३ लाखांच्या दरम्यान पोहोचली.
नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजना
नवीन अहवालानुसार आगामी हप्त्यातही लाभार्थ्यांची संख्या घटण्याचा कल कायम राहणार असल्याचे दिसत आहे. योजनेसाठी आवश्यक असलेल्या कागदपत्रांची पडताळणी आणि नियमांची पूर्तता न करणाऱ्या शेतकऱ्यांना यादीतून वगळले जात असल्याचे अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे. या प्रक्रियेमुळे पात्रतेची अचूकता वाढत असली, तरी काही शेतकऱ्यांना मिळणारी मदत बंद होत असल्याने तणावही निर्माण झाला आहे. उपलब्ध माहितीनुसार नमो योजनेचा आठवा हप्ता केवळ ९० लाख ४१ हजार २४१ शेतकऱ्यांच्या खात्यावर जमा होणार आहे. तरीही सरकार सांगते की पात्र शेतकऱ्यांना वेळेवर आणि थेट लाभ पोहोचवण्यासाठी ही प्रक्रिया आवश्यक आहे.
अनियमितता दूर करण्यावर भर
नमो शेतकरी योजनेतून अनेक लाभार्थींना वगळले जाण्याचे प्रमुख कारण म्हणजे सरकारने अलीकडेच आणलेले कठोर पात्रता निकष. या नव्या पडताळणी प्रक्रियेत अनेक अनियमितता उघड झाल्या असून, त्यात मृत व्यक्तींचे नाव लाभार्थी यादीत असल्याचे मोठ्या प्रमाणावर आढळले. अशी जवळपास २८ हजार नावे यादीत कायम होती, ज्यांची नंतर काटेकोर छाननी करून वजाबाकी करण्यात आली. तसेच काही लाभार्थी दोनवेळा किंवा दोन वेगवेगळ्या कागदांवरून लाभ घेत असल्याचे निदर्शनास आले. अशा दुहेरी नोंदींची संख्या सुमारे ३५ हजारांपर्यंत पोहोचली होती. या सर्व विसंगती दूर करण्यासाठी प्रशासनाने संपूर्ण यंत्रणा पुन्हा तपासून अद्ययावत केली आहे.
कुटुंबातील एकाच व्यक्तीला लाभ
याशिवाय, नवीन नियमानुसार एका कुटुंबासाठी केवळ एकाच रेशन कार्डावर आधारित एकच व्यक्ती लाभ घेऊ शकते, ही अटही लागू करण्यात आली आहे. त्यामुळे आधी पती-पत्नी या दोघांनाही मिळणारा आर्थिक आधार आता एका सदस्यापुरताच मर्यादित राहिला आहे. अनेक कुटुंबांवर याचा थेट आर्थिक परिणाम होत असून, त्यांनी आतापर्यंत मिळणाऱ्या रकमेत मोठी घट अनुभवली आहे. शासनाच्या मते ही पद्धत पारदर्शकता राखण्यासाठी आणि लाभार्थी यादी स्वच्छ ठेवण्यासाठी महत्त्वाची आहे. तथापि, ग्रामीण भागातील अनेक शेतकरी संघटनांनी या नियमावर नाराजी व्यक्त केली आहे.
ITR आणि सेवा क्षेत्रातील व्यक्तींवर लक्ष
नमो शेतकरी योजनेअंतर्गत लाभ घेणाऱ्या लाभार्थ्यांची शहानिशा आता अधिक कठोर पद्धतीने केली जात आहे. विशेषतः ज्यांनी आयकर विवरणपत्र (ITR) भरले आहे किंवा जे कोणत्याही प्रकारच्या सेवा क्षेत्रात कार्यरत आहेत, अशा व्यक्तींवर अधिक लक्ष ठेवले जात आहे. शासनाचे म्हणणे आहे की, खऱ्या अर्थाने शेतकरी नसलेल्या व्यक्तींनी या योजनेचा गैरफायदा घेऊ नये. त्यामुळे पात्र आणि अपात्र लाभार्थ्यांची स्पष्ट विभागणी करण्यासाठी अधिक तपशीलवार चौकशी सुरू झाली आहे. यामुळे अनेकांना आपली कागदपत्रे पुन्हा सादर करावी लागत आहेत. पुढील काही महिन्यांत अशा तपासण्या आणखीन कडक होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
पात्रतेचा दर्जा सिद्ध करण्याची गरज
कठोर पडताळणी प्रक्रियेचा थेट परिणाम नमो शेतकरी योजनेचा लाभ घेणाऱ्या लोकसंख्येवर पडू शकतो. ज्या लाभार्थ्यांचे उत्पन्न कर विभागात नोंदी आहेत किंवा जे शेतीव्यतिरिक्त इतर क्षेत्रांत कार्यरत आहेत, त्यांचे लाभ हळूहळू कमी होण्याची चिन्हे दिसत आहेत. केंद्र आणि राज्य सरकारे लाभार्थ्यांची यादी स्वच्छ करण्यावर भर देत असल्याने अनियमिततेवर अंकुश बसेल, असा प्रशासनाचा विश्वास आहे. त्यामुळे लाभ फक्त प्रत्यक्ष शेती करणाऱ्या कुटुंबांना मिळावा, हा मुख्य उद्देश आहे. तपासणीच्या या टप्प्यामुळे अनेकांना आपला पात्रतेचा दर्जा सिद्ध करावा लागत आहे.
शेतकऱ्यांना आठव्या हप्त्याची उत्सुकता
नमो शेतकरी सन्मान निधीचा आठवा हप्ता कधी जमा होणार, याची उत्सुकता सध्या मोठ्या प्रमाणावर शेतकरी वर्गात पाहायला मिळते. पिकांच्या खर्चात वाढ आणि आर्थिक गरजांमुळे या हप्त्याकडे अनेक कुटुंबांचे लक्ष लागलेले आहे. राज्यातील बदलत्या राजकीय परिस्थितीमुळे हप्त्याच्या तारखेवर होणाऱ्या संभाव्य परिणामांबाबत चर्चा रंगल्या आहेत. स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका जवळ आल्याने सरकारकडून काही सकारात्मक निर्णय घेतले जाण्याची शक्यता शेतकरी व्यक्त करत आहेत. या सर्व घडामोडींमुळे निधी कधी जमा होणार, याबाबतच्या अपेक्षा आणखी वाढल्या आहेत.
निधी जमा होण्याची संभाव्य तारीख
उपलब्ध घडामोडींवरून पाहता, नमो शेतकरी सन्मान निधीचा आठवा हप्ता डिसेंबर महिन्याच्या दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या आठवड्यात शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा होण्याची दाट शक्यता व्यक्त केली जात आहे. निवडणूक प्रक्रियेच्या पार्श्वभूमीवर सरकारकडून योजनांच्या अंमलबजावणीत वेग येईल, अशीही अपेक्षा व्यक्त होते. साधारणपणे, अशा योजना निवडणुकीपूर्वी अधिकाधिक लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला जातो. त्यामुळे हा हप्ता लवकर मिळण्याची शक्यता शेतकऱ्यांमध्ये चर्चेचा विषय बनली आहे. मात्र, अधिकृत तारखेची घोषणा अद्याप नसल्याने शेतकरी अधिकृत स्त्रोतांकडे लक्ष ठेवून आहेत.
