Namo Shetkari Yojana नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजनेत गेल्या काही हप्त्यांमध्ये शेतकऱ्यांची संख्या कमी होत असल्याचे दिसून येत आहे. कृषी विभागाच्या माहितीनुसार, योजनेच्या पात्रतेसाठी ठरवलेल्या निकषांमुळे काही शेतकऱ्यांना योजनेचा लाभ घेता येत नाही. २० व्या हप्त्यात सुमारे ९६ लाख शेतकऱ्यांना आर्थिक सहाय्य मिळाले होते, परंतु २१ व्या हप्त्यात ही संख्या घटून सुमारे ९२ ते ९३ लाखांपर्यंत पोहोचली. या घटेमुळे शेतकऱ्यांच्या आर्थिक सहाय्यात काही प्रमाणात फरक पडला आहे. सरकार आणि कृषी विभाग सतत योजनेचे नियम बदलत आहेत, जेणेकरून फक्त पात्र शेतकऱ्यांना मदत मिळावी.
नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजना
नमो शेतकरी महासन्मान निधीच्या आठव्या हप्त्याची रक्कम ९० लाख ४१ हजार २४१ शेतकऱ्यांच्या खात्यावर जमा होणार आहे. या हप्त्यामुळे अनेक शेतकऱ्यांना थोडासा आर्थिक दिलासा मिळणार आहे. सरकारने हप्ते नियमितपणे वितरीत करण्याची प्रक्रिया अधिक सोपी आणि वेगवान केली आहे. यामुळे शेतकऱ्यांच्या दैनंदिन खर्चात सहजता येईल. तसेच, योजनेतील लाभार्थ्यांची संख्या सतत तपासली जात आहे, जेणेकरून योग्य शेतकऱ्यांपर्यंत मदत पोहोचेल. भविष्यात या योजनेत सुधारणा करून अधिकाधिक शेतकऱ्यांना समाविष्ट करण्याचा प्रयत्न केला जाईल.
लाभार्थी वगळण्याचे कठोर नियम
या योजनेतून मोठ्या संख्येने शेतकऱ्यांना वगळले जाण्याचे मुख्य कारण सरकारने अलीकडेच लागू केलेले कठोर नियम आहेत. या नियमांनुसार लाभार्थी निवडण्याची प्रक्रिया अधिक काटेकोर करण्यात आली आहे. त्यात मृत व्यक्तींचा समावेश असलेल्या नोंदी (सुमारे २८ हजार) आणि एकाच व्यक्तीला दुहेरी लाभ मिळालेल्या नोंदी (सुमारे ३५ हजार) वगळण्यात आल्या आहेत. यामुळे अनेक शेतकरी या योजनेतून लाभ घेण्याच्या संधीपासून वंचित राहिले आहेत. नियम अधिक स्पष्ट करून लाभ वितरणात पारदर्शकता आणण्याचा सरकारचा उद्देश आहे. मात्र, या कठोर अटींमुळे अनेक जण योजनेतून बाहेर पडले आहेत.
कुटुंबातील लाभ वितरणाची अट
कुटुंबातील लाभ वितरणाची अट ही फक्त एका व्यक्तीला रेशन कार्डावर आधारित लाभ दिला जाईल अशी ठेवण्यात आली आहे. यामुळे, ज्या कुटुंबांमध्ये नवरा आणि बायको दोघांच्या नावावर लाभ मिळत होता, त्यांना आता फटका बसला आहे. योजनेचा उद्देश योग्य लाभार्थ्यांपर्यंत मदत पोहोचवणे असला तरी, अनेक पारंपरिक लाभार्थ्यांना या बदलामुळे त्रास होत आहे. काही कुटुंबांमध्ये लाभाची रक्कम कमी झाली आहे किंवा पूर्णपणे वगळली गेली आहे. परिणामी, या सुधारित नियमांमुळे शेतकऱ्यांमध्ये चिंता आणि असंतोष वाढला आहे.
आयटीआर धारक शेतकरी ‘रडार’वर
आयटीआर भरलेल्या शेतकऱ्यांवर आणि सेवा क्षेत्रात काम करणाऱ्या शेतकऱ्यांवर विशेष लक्ष देऊन कठोर तपासणी सुरू करण्यात आली आहे. या प्रक्रियेमुळे योजनेतून लाभ घेणाऱ्या शेतकऱ्यांची संख्या हळूहळू कमी होत चालली आहे. सरकारच्या मते, हा उपाय चुकीच्या लाभार्थ्यांना वगळण्यासाठी आणि योग्य शेतकऱ्यांपर्यंत मदत पोहोचवण्यासाठी केला जात आहे. तथापि, अनेक निष्ठावान शेतकरी या बदलांमुळे त्रासात आहेत. काही जणांना योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अधिक कागदपत्रांची गरज भासत आहे. यामुळे लाभ मिळण्याची प्रक्रिया पूर्वीपेक्षा कठीण झाली आहे.
आठवा हप्ता जमा होण्याची अपेक्षित वेळ
नमो शेतकरी सन्मान निधीचा आठवा हप्ता कधी शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा होईल, याची उत्सुकता सध्या अनेक शेतकऱ्यांमध्ये आहे. सध्याच्या राजकीय परिस्थितीचा विचार करता, आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांचा पार्श्वभूमी लक्षात घेता, निधीची वितरण प्रक्रिया थोडी विलंबित होण्याची शक्यता आहे. तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार, हा हप्ता डिसेंबर महिन्याच्या दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या आठवड्यात शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा होऊ शकतो. प्रशासन याची तयारी सुरू ठेवलेले असून, निधी वेळेत पोहोचविण्यावर लक्ष केंद्रीत केले आहे. शेतकऱ्यांनी आपले बँक तपशील अद्ययावत ठेवणे आवश्यक आहे.
