Old Pension Scheme जुन्या पेन्शन योजनेत (OPS) ५ डिसेंबर २०२५ पासून ज्येष्ठ नागरिकांसाठी काही महत्त्वपूर्ण सुधारणा लागू करण्यात आल्या आहेत. या बदलांमागील मुख्य हेतू पेन्शन वितरणाची प्रक्रिया अधिक वेगवान, पारदर्शक आणि लाभदायक बनवणे हा आहे. वृद्ध, विधवा आणि दिव्यांग लाभार्थ्यांना पूर्वीपेक्षा जास्त आर्थिक मदत मिळावी यासाठी नवीन दर निश्चित करण्यात आले आहेत. आधी ज्यांची पेन्शन तुलनेने कमी होती, त्यांना आता सुधारित रकमेमुळे थेट लाभ मिळणार आहे. या नव्या सोयींमुळे पात्र लाभार्थ्यांचे आर्थिक स्थैर्य वाढेल. शासनाच्या या निर्णयामुळे लाखो कुटुंबांना दिलासा मिळणार आहे.
जुन्या पेन्शन योजनेतील सुधारणा
सरकारने जुन्या निवृत्तिवेतन योजनेत काही महत्त्वपूर्ण सुधारणा करून ती अधिक सोयीस्कर केली आहे. ५ डिसेंबरपासून लागू झालेल्या या बदलांमुळे पेंशनधारकांचा रोख प्रवाह अधिक सुरळीत होणार असून कागदपत्रांची गरजही कमी होईल. आता निवृत्तिवेतनाच्या रकमेत आवश्यक ते समायोजन करण्यात आले आहे आणि भरणा थेट DBT मार्फत जलद मिळणार आहे. जीवन प्रमाणपत्र सादर करण्यासाठी ऑनलाइन सुविधा उपलब्ध करून दिल्यामुळे ज्येष्ठांना अधिक सुलभता मिळेल. याशिवाय पात्रता निकषही नव्याने ठरविण्यात आले आहेत. या सर्व सुधारणा लक्षात घेतल्या तर निवृत्तिवेतनधारकांना वेळेवर मिळण्याची शक्यता वाढली आहे.
आठ महत्त्वपूर्ण सुविधा लागू
शासनाने अलीकडेच पेन्शनधारकांच्या सोयीसाठी आठ महत्त्वपूर्ण सुविधा लागू करण्याची घोषणा केली आहे. यामध्ये मूलभूत निवृत्तीवेतनात वाढ करण्याबरोबरच विधवा आणि दिव्यांग लाभार्थ्यांसाठी अतिरिक्त आर्थिक मदतीची तरतूद करण्यात आली आहे. डायरेक्ट बँक ट्रान्सफरची स्वयंचलित तपासणी आणि ऑनलाइन जीवन-प्रमाणपत्र सादर करण्याची सुविधा उपलब्ध करून प्रक्रिया आणखी सुलभ झाली आहे. बँक-फिल्मिंग किंवा ओटीपीच्या माध्यमातून त्वरित पडताळणीची सुविधा दिल्यामुळे वेळ आणि कागदपत्रांची बचत होणार आहे. तसेच, वार्षिक ऑटो-पुनरावलोकनासोबत १२ महिन्यांचा ग्रेस-पीरियड दिल्याने नूतनीकरणाचा त्रास कमी होईल.
नवीन नियमांनुसार बेस पेन्शनमध्ये वाढ
नवीन नियमांनुसार बेस पेन्शनमध्ये स्थायी वाढ करण्यात आली असून, किमान पेन्शनची मर्यादा अनेक राज्यांमध्ये प्रति महिना ₹१,२०० ते ₹१,५०० पर्यंत वाढवण्यात आली आहे. केंद्र आणि राज्य सरकार संयुक्तरीत्या देत असतील, तर त्यावर अतिरिक्त टॉप-अपची सुविधाही लागू होणार आहे. पेन्शनधारकांना वेळेवर रक्कम मिळावी यासाठी पेमेंटच्या तारखा एकसमान करण्यात आल्या आहेत. या बदलामुळे दरमहा येणाऱ्या उत्पन्नामध्ये अधिक स्थैर्य मिळेल. वाढत्या महागाईच्या पार्श्वभूमीवर हा निर्णय तात्काळ मदत ठरणार आहे. त्यामुळे सध्याच्या लाभार्थ्यांना आर्थिकदृष्ट्या मोठा दिलासा मिळेल.
विधवा व दिव्यांगांसाठी टॉप-अप
विधवा आणि दिव्यांग लाभार्थ्यांसाठी सरकारने स्वतंत्र टॉप-अप सुविधा लागू केली आहे. यामुळे पात्र विधवांना त्यांच्या विद्यमान पेन्शनसोबत दरमहा अतिरिक्त ₹२०० ते ₹४०० पर्यंतची मदत मिळू शकते. तसेच ४०% पेक्षा अधिक दिव्यांगता असलेल्या व्यक्तींना विशेष आरोग्य व काळजी भत्ताही उपलब्ध होणार आहे. ही सर्व रक्कम थेट DBT प्रणालीद्वारे त्यांच्या खात्यात जमा केली जाईल. प्रत्येक राज्य आपापल्या नियमांनुसार या टॉप-अपची रक्कम ठरवू शकेल. या उपक्रमाचा मुख्य हेतू म्हणजे गरजू आणि दुर्बल नागरिकांना वेळेवर आणि सहज आर्थिक सहाय्य मिळवून देणे.
डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र सुविधा
डिजिटल जीवन-प्रमाणपत्रामुळे ज्येष्ठ नागरिकांना दरवर्षी बँकेत प्रत्यक्ष जाऊन हजेरी लावण्याची गरज राहिले नाही. मोबाईल किंवा आधार-आधारित चेहरा पडताळणीद्वारे घरबसल्या जीवन-प्रमाणपत्र नोंदवता येते, त्यामुळे रांगेत उभे राहण्याचा त्रास कमी झाला आहे. बँक-आधार लिंक असल्यास पेमेंट आपोआप तपासले जाते आणि काही विसंगती आढळल्यास त्वरित SMS किंवा IVRद्वारे माहिती मिळते. मागील पेमेंटमधील चुका किंवा थकबाकीबाबतही आता साध्या डिजिटल अर्जातून दावा करता येतो. तसेच, कागदपत्रे अपलोड न झाल्यास १२ महिन्यांची सवलत-मुदत देऊन पेमेंट थांबू न देता नंतर आवश्यक दुरुस्तीची संधी दिली जाते.
पोर्टलवर पात्रता तपासण्याची सोय
तुम्ही पेन्शनसाठी पात्र आहात की नाही हे तपासण्यासाठी, प्रथम माय पेन्शन/स्टेट पेन्शन पोर्टलवर लॉगिन करून तुमचा नोंदणी क्रमांक किंवा आधार प्रविष्ट करा. “Benefits & Updates” विभागात ५ डिसेंबर २०२५ पासून लागू बदल आणि तुमची नवीन अंदाजित पेन्शन रक्कम पाहता येईल. थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) आणि बँक-लिंक तपासण्यासाठी तुमच्या बँकेकडे जा किंवा इंटरनेट बँकिंग वापरा. जर कोणतीही विसंगती आढळली, तर नवीन क्लेम किंवा सुधारणा फॉर्म डिजिटल पद्धतीने सबमिट करा, आणि आवश्यक कागदपत्रे जसे आधार, बँक पासबुक, जीवन प्रमाणपत्र आणि इतर आवश्यक प्रमाणपत्रे तयार ठेवा.